10 jaar samenwerking tussen Fedasil/Opgroeien en Jeugdhulp Don Bosco

• Jeugdhulp
Tien jaar geleden zette Jeugdhulp Don Bosco Vlaanderen samen met Fedasil en Agentschap Opgroeien een belangrijke stap in de opvang van niet-begeleide minderjarige vluchtelingen (NBMV). Wat begon als een aparte leefgroep met tien jongeren in Vremde, groeide uit tot een geïntegreerde werking waarbij jongeren vandaag verspreid wonen over verschillende leefgroepen.

 

De kiem voor Het Kompas, organisatie van Jeugdhulp Don Bosco Vlaanderen die de NBMV opvangt, werd gelegd tijdens de grote vluchtelingeninstroom naar Europa in 2014 en 2015. “Dat waren de jaren waarin Europa geconfronteerd werd met een grote toevloed aan vluchtelingen. Iedereen herinnert zich nog de uitspraak van Merkel: ‘Wir schaffen das’. Ook in Vlaanderen werd gezocht naar oplossingen voor de opvang van niet-begeleide minderjarige vluchtelingen”, vertelt Luc De Win, directeur van Jeugdhulp Don Bosco Vlaanderen afdeling Antwerpen.

Vooraf hadden we gerekend op een meer diverse groep

Toen Fedasil en de overheid op zoek gingen naar opvangplaatsen voor deze jongeren, besloot Jeugdhulp Don Bosco Vlaanderen zich mee te engageren. In augustus 2016 ging Het Kompas officieel van start. De bedoeling was om tien jongeren samen op te vangen, maar al snel bleek dat de praktijk complexer was dan verwacht. “We hadden gerekend op een meer diverse groep”, zegt De Win. “In werkelijkheid kwamen er bijna uitsluitend 15- en 16-jarige Afghaanse jongens terecht. Veel van hen kenden elkaar al, wat een heel specifieke groepsdynamiek creëerde. Bovendien hadden ze vaak jarenlang zelfstandig moeten overleven. Plots moesten ze opnieuw functioneren binnen een leefgroep met regels en afspraken.”

Experimenteren en leren

De eerste jaren verliepen moeizaam. Onder meer door verschillende personeelswissels moest de werking voortdurend bijgestuurd worden. Tussen 2017 en 2019 groeide stilaan een nieuwe visie op de begeleiding van de jongeren. “We merkten dat het niet volstond om jongeren enkel opvang te bieden”, legt Luc uit. “We moesten hen ook helpen om een netwerk op te bouwen. Daarom gingen we sterk inzetten op gastgezinnen, hobby’s, jeugdbewegingen en kampen. Daarnaast was taal natuurlijk cruciaal, net als het leren omgaan met culturele verschillen.” Jaren die in het teken stonden van experimenteren en leren. “We zijn echt zoekende geweest naar wat werkte en wat niet.”

We wilden afstappen van onze eilandwerking

Een volgende belangrijke stap kwam er in 2020, toen Het Kompas verhuisde naar een andere locatie op de campus. Het oorspronkelijke gebouw voldeed niet langer aan de noden van de werking. “Die verhuis viel samen met de coronacrisis”, vertelt contextbegeleidster Nathalie Janssens. “Dat maakte het meteen een heel bijzonder jaar. Tegelijk zagen we er ook een kans in om de werking anders te organiseren.”

Bij de verhuis werd beslist om acht jongeren in de leefgroep te laten wonen en twee jongeren te laten doorstromen naar zelfstandigheidstraining. Daarmee werd voor het eerst geëxperimenteerd met een meer geïntegreerde aanpak. “Ons doel was om af te stappen van een eilandwerking”, zegt Nathalie. “We wilden dat de jongeren meer contact kregen met de andere leefgroepen op de campus. Achteraf bekeken is dat experiment heel goed verlopen.”

Vlnr.: Ine Mathuvis, hoofdbegeleider van de leefgroep Het Kompas, coördinator Nele Louage en Nathalie Janssens, contextbegeleidster van de leefgroep Het Kompas.

Agressie en spanningen

Toch bracht de overgang ook nieuwe uitdagingen met zich mee. “Het Kompas had jarenlang een eigen manier van werken ontwikkeld”, legt coördinator Nele Louage uit. “Na de verhuis moesten we die afstemmen op de werking van de andere leefgroepen. Dat vroeg tijd.” Daarnaast bleef de groep relatief homogeen samengesteld, waardoor dezelfde groepsdynamieken bleven terugkeren. “Soms verliepen periodes heel rustig, maar er waren ook momenten van agressie en spanningen”, zegt Nele. “Daarbovenop kwamen taalbarrières, complexe problematieken en de impact van corona. Voor veel jongeren was het bijzonder moeilijk dat asielprocedures stilvielen en er weinig duidelijkheid was over hun toekomst.”

In de jaren daarna groeide het besef dat verdere integratie noodzakelijk was. Volgens Louage ontstond steeds meer nood aan maatwerk. “We kregen ook vaker te maken met trajecten via het Ondersteuningscentrum jeugdzorg (OCJ) en de jeugdrechtbank”, zegt ze. “Daardoor werd het nog belangrijker om flexibel te kunnen inspelen op individuele noden.” Tegelijk maakten internationale ontwikkelingen de situatie voor veel jongeren extra zwaar. “De gebeurtenissen in Afghanistan zorgden bij verschillende jongeren voor grote bezorgdheid over familieleden en vrienden die achterbleven”, vertelt Nele.

De inkanteling zorgt voor rust, integratie en meer mogelijkheden

Binnen de organisatie groeide daarom het idee om jongeren niet langer als aparte groep te begeleiden, maar hen meer te verspreiden over verschillende leefgroepen. Tussen 2022 en 2025 werd stap voor stap gewerkt aan wat intern de ‘inkanteling’ werd genoemd. Daarbij werd de aparte werking geleidelijk afgebouwd. “We wilden de jongeren nog meer integreren in het gewone leefgroepsleven”, zegt Nele. “Het eerste experiment met twee jongeren in zelfstandigheidstraining was positief verlopen. Dat gaf ons vertrouwen om verder te gaan.”

In augustus 2025 werd de inkanteling volledig gerealiseerd. Na ongeveer een jaar was een evenwichtige spreiding van de jongeren bereikt. Vandaag zijn de plaatsen verdeeld over drie leefgroepen, aangevuld met plaatsen in zelfstandigheidstraining. Daardoor wonen de jongeren niet langer samen in één homogene groep. “Dat heeft veel voordelen”, besluit Louage. “De groepsdynamiek is minder bepalend geworden en jongeren krijgen meer kansen om contacten op te bouwen met leeftijdsgenoten met verschillende achtergronden. Dat zorgt voor meer rust, meer integratie en meer mogelijkheden om trajecten op maat uit te werken. Als je ziet waar we gestart zijn en waar we vandaag staan, dan mogen we trots zijn. We hebben voortdurend geprobeerd om te leren uit onze ervaringen en de werking aan te passen aan wat de jongeren nodig hadden.”

Deze evolutie was alleen mogelijk dankzij de samenwerking met partners zoals Fedasil, het Agentschap Opgroeien, OKAN-scholen, gastgezinnen en tal van andere betrokken organisaties. “Het verhaal van Het Kompas is uiteindelijk een verhaal van samenwerking. Alleen door samen te werken konden we deze jongeren de kansen bieden die ze verdienen.”