OPINIE: "Waardigheid van mensen laat zich niet kwantificeren"

In onze dagelijkse logica van Excel-sheets en rendementsdenken lijkt de menselijke maat een lastig tijdverlies. We meten succes in data, toetsen vooruitgang in grafieken en reduceren de passie in ons werk tot stappenplannen en actieplannen. 

Maar, de ontmoetingen met mensen in onze scholen en gemeenschappen die ik wekelijks ervaar, getuigen van een ander vuur dat brandt. Ik ontdek er iedere dag opnieuw een stil, maar standvastig verzet. Waar mensen met bijzonder veel waardigheid de tegenslagen, veranderingen en uitdagingen verdragen en vaak heel bewust kiezen voor menswaardigheid.

"Wat vind je van onze service?" zingt een stem uit de luidsprekers van mijn autoradio. In het nummer van Het Zesde Metaal hoor ik de echo van onze hyper-geoptimaliseerde wereld: waar alles hier-en-nu moet, en we bijna gedwongen worden elke ervaring te verzilveren met een positieve review. Deze 'servicementaliteit' sluipt ongemerkt ook ons onderwijs binnen. De directeur moet zich met allerlei zaken bezighouden waar hij of zij vroeger van gespaard bleef, de leraar wordt een procesbegeleider die een product oplevert. Maar de essentie van een schooldag laat zich niet vangen in centrale toetsen of grafieken. Wanneer we succes louter herleiden tot data, raken we de verbinding met elkaar kwijt. We zijn wel aanwezig, maar we raken elkaar niet meer.

Het hele dataverhaal kan natuurlijk ook een vlucht zijn voor de verantwoordelijkheid om écht te kijken naar de noden van een ander. Het systeem kan een comfortabel schild bieden; wie de regels volgt, is  ‘veilig’. Maar als we niet opletten, kan rendementsdenken ook een vorm van morele luiheid worden. Het is makkelijker om te sturen op een gemiddelde resultaten dan de complexe, vaak ongemakkelijke realiteit van een kwetsbaar mens onder ogen te komen.

We deinzen er al lang niet meer voor terug om de meest banale vragen te stellen aan artificiële intelligentie, en van A.I. een nieuw algoritme voor efficiëntie te maken. Tegelijkertijd beseffen we niet dat we er de rijkste mannen ter wereld alleen maar rijker door maken, en dat we bij iedere vraag de afstandelijkheid in de wereld nog meer automatiseren. Een algoritme kan patronen herkennen, maar het kan niet 'meevoelen' met de onuitgesproken angst van een leerling of de subtiele ‘vraag achter de vraag’. 

Gelukkig kent de salesiaanse traditie de ‘Amorevolezza’, als tegenovergestelde van de afstandelijkheid. Dit is een bijzondere vorm van liefde; het is een zichtbare, liefdevolle hartelijkheid die de ander het gevoel geeft gewaardeerd te zijn om wie hij is, niet om wat hij presteert. Amorevolezza vloeit voort uit het begrip ‘assistentie’ waarover in het vorige opiniestuk sprake was. Of zou misschien eerder een voorwaarde ervan kunnen zijn?

In ieder geval ben ik ervan overtuigd dat waardigheid van mensen zich niet laat kwantificeren. Ons vasthouden aan menselijkheid is in onze instrumentele wereld de meest moedige vorm van verzet. Het is een eerbetoon aan de leraar die niet alleen een curriculum afwerkt, maar een mens vormt. Ik zou wensen dat ieder van ons met een gezonde dosis redelijkheid en amorevolezza door het leven kan gaan, en dat we de moed blijven hebben om 'onrendabel' te zijn met onze tijd en aandacht. Want in een échte ontmoeting tussen mensen is nog altijd de meest waardevolle winst te maken.